Op donderdag 16 november 2017 organiseert het ECNO de jaarlijkse conferentie voor het primair onderwijs. Het thema dit jaar is: Taal, lezen en rekenen: wat werkt echt?

Sprekers en workshopleiders
Het plenaire ochtendprogramma bestaat uit een inleiding en twee masterclasses gegeven door Gert Rijlaarsdam en
Jelle Jolles. Het middagprogramma bestaat uit 11 inspirerende workshops.

Conferentielocatie
Congres- en vergadercentrum Hampshire Hotel - Plaza Groningen, Laan Corpus den Hoorn 300, 9728 JT Groningen.

Wilt u de brochure ontvangen zodra die beschikbaar is? Vraag hem aan via deze link www.ecno.nl/conferentie2017.

Conferentie Taal, lezen en rekenen: wat werkt echt?

Voor wie is de conferentie bestemd?

Bent u leerkracht in het basisonderwijs, intern begeleider, remedial teacher, middenmanager, ambulant begeleider, schoolleider, bovenschoolse manager of coördinator van een samenwerkingsverband? Dan mag u deze dag niet missen!

Wat levert de conferentie de deelnemers op?

De opbrengst voor de deelnemers bestaat uit:

  • een inleiding, masterclasses en workshops die nieuwe inzichten geven
  • hand-outs
  • na elke inleiding / presentatie / workshop: concrete adviezen voor de praktijk
  • netwerken en waardevolle ontmoetingen

Wat is de inhoud van de conferentie?

Enthousiaste deskundigen in masterclasses en workshops reiken werkbare, realistische oplossingen aan op het gebied van taal-, lees- en rekenonderwijs. Onderwerpen zijn onder meer:

  • Effectief rekenonderwijs
  • Close Reading
  • Taalonderwijs aan nieuwkomers
  • Zwakke lezers motiveren tot lezen
  • Digitale geletterdheid
  • Leesbegrip

Kosten

Deelname aan de Conferentie Taal, lezen en rekenen: wat werkt echt? kost € 225,- per persoon. Deze kosten zijn voor het hele programma, inclusief catering.

 

 

Inloop en registratie vanaf 8.30 uur

Het programma begint om 9.30 uur. Vanaf 8.30 uur start de inloop en registratie en bent u van harte welkom om onder het genot van een kop koffie of thee alvast de sfeer te proeven en collega's te ontmoeten.

Ochtendprogramma

Plenair van 9.30 tot 12.30 uur

9.30 uur    Opening en welkom door Alexander van der Weide, afdelingshoofd NHL-ECNO

9.45 uur    Inleiding door Alexander van der Weide 'Kunnen alle kinderen leren lezen?'

10.15 uur  Masterclass 1 door prof. dr. G.C.W. (Gert) Rijlaarsdam 'Wat iedere leerkracht moet weten over effectief schrijfonderwijs'

11.15 uur  Koffiepauze

11.30 uur  Masterclass 2 door prof. dr. J.J. (Jelle) Jolles 'Het kind en zijn brein: over nieuwsgierigheid, denken en handelen'

12.30 uur  Lunch

Middagprogramma

Van 13.45 tot 16.05 uur

Het middagprogramma bestaat uit twee rondes van tien workshops. In elke ronde maakt u bij aanmelding een keuze uit één van de workshops.

13.45 uur  1e serie workshops

1. Context- en verhaalsommen in het rekenonderwijs - Marcel Schmeier
2. De opkomst van Close Reading nader bekeken - Dr. Kees Vernooy
3. Zullen we een rekenspelletje doen? - Margreeth Mulder-Bunk
4. Zwakke lezers motiveren tot lezen - Dr. Anneke Smits
5. Taalonderwijs aan nieuwkomers - Maaike Pulles
6. EDI in de kleutergroep - Nicolet Korenblik
7. Digitale geletterdheid: op welke manier leer je leerlingen effectief omgaan met digitale informatie? - Age Wesselius
8. Grip op leesbegrip - Karin van de Mortel
9. Wiskunde met 6-jarigen in Zweden - Dr. Jorryt van Bommel
10. De beste interventie: een goed boek - Drs. Kees Broekhof 

14.45 uur  Pauze

15.05 uur  2e serie workshops

1. Context- en verhaalsommen in het rekenonderwijs - Marcel Schmeier
2. De opkomst van Close Reading nader bekeken - Dr. Kees Vernooy
3. Zullen we een rekenspelletje doen? - Margreeth Mulder-Bunk
4. Zwakke lezers motiveren tot lezen - Dr. Anneke Smits
5. Taalonderwijs aan nieuwkomers - Maaike Pulles
6. EDI in de kleutergroep - Nicolet Korenblik
7. Digitale geletterdheid: op welke manier leer je leerlingen effectief omgaan met digitale informatie? - Age Wesselius
8. Grip op leesbegrip - Karin van de Mortel
9. Vertel eens - Klarinske de Roos
10. De beste interventie: een goed boek - Drs. Kees Broekhof 

16.05 uur  Hapje, drankje en napraten

Dagvoorzitter

Gonnie Niemeijer

Inleiding

Kunnen alle kinderen leren lezen?

Alexander van der Weide
Afdelingshoofd en trainer-adviseur NHL-ECNO

Alexander van der Weide zocht in de afgelopen jaren het antwoord op deze vraag. Hij onderzocht de effectiviteit van het leesonderwijs en hoe deze effectiever te krijgen in groep 3. Tussen de huidige situatie in Nederland op het gebied van technisch leren lezen en de gewenste situatie ligt heel concreet een percentage van ongeveer 20%. Twintig van steeds honderd leerlingen, een vijfde deel van alle kinderen in groep 3. Leerlingen die niet voldoende vlot leren lezen in onze basisscholen. Hoe kan dat en hoe kunnen we het percentage leerlingen dat wel vlot leert lezen, laten stijgen?

In zijn inleiding deelt Alexander zijn bevindingen en komt met twee concrete verbetervoorstellen voor de praktijk. 

 

Masterclasses

Masterclass 1 Wat iedere leerkracht moet weten over effectief schrijfonderwijs
Over de kwintessens van schrijf- of steldidactiek

Prof. dr. Gert Rijlaarsdam
Onderzoeksteam Taal, literatuur- en kunstonderwijs Universiteit van Amsterdam en Universiteit Antwerpen

Sinds ik lesgaf ben ik geïntrigeerd door leerlingen en studenten die zich van schrijftaken kwijten. Wat gebeurt daar allemaal in de hoofden en de handen? En kunnen we die processen beïnvloeden om leerlingen te helpen hun schrijfvaardigheid te ontwikkelen, en teksten te schrijven waarover ze tevreden kunnen zijn? In mijn bijdrage wil ik u deelgenoot maken van mijn zoektocht naar elementen van een effectieve schrijfdidactiek. Er is inmiddels heel veel bekend uit onderzoeksliteratuur wat werkt. Elementen uit die onderzoeksliteratuur hebben we getest in allerlei programma's, variërend van werkzame programma's voor leerlingen van 10-14 jaar (Beter Schrijven Didactiek) voor communicatieve schrijftaken tot programma's voor vmbo en vwo en studenten in het hoger onderwijs. Ik zal vooral aandacht besteden aan constanten in die programma's: (1) leren door observeren, (2) leren door strategieën eigen te maken, (3) leren van feedback en (4) rekening houden met individuele schrijfprocesstijlen.

Website Beter Schrijven Didaktiek (einde basisschool-onderbouw voortgezet onderwijs)
Website Academisch Schrijven (onder andere: synthese tekst schrijven)
Website Synthesis schrijven (in opbouw, Liselore van Ockenburg): synthesetekst.webnode.nl, en Nationale Peiling Syntheseschrijven

http://www.rtle.nl/index.html
http://beterschrijvendidactiek.nl
http://uahost.uantwerpen.be/osc/Academic/index.php/nl
https://liftwritingresearch.com

Masterclass 2 Het kind en zijn brein: over nieuwsgierigheid, denken en handelen

Prof. dr. Jelle Jolles
Universityprofessor Neuropsychology
Director, Centre Brain & Learning / Faculty of Behavioral and Movement Sciences / Vrije Universiteit Amsterdam

Samenvatting. De kindertijd en de vroege adolescentie zijn een periode waarin zowel de biologie als omgeving bepalend zijn voor de ontplooiing. Een kind kan zich plots heel snel ontwikkelen en een eerdere achterstand omzetten in een voorsprong. Kind en tiener zijn namelijk ‘werk in uitvoering’. Dat hangt samen met de hersenrijping en met de steun, sturing en inspiratie van leerkrachten en ouders. In deze voordracht gaat het om het herkennen van neuropsychologische vaardigheden die direct samenhangen met zelfinzicht en leermotivatie en daarmee essentieel zijn voor het schools leren. Daarnaast wordt ingegaan op de natuurlijke nieuwsgierigheid van het kind en op praktische mogelijkheden om het denken en handelen te stimuleren. Daartoe worden voorbeelden gegeven uit ons onderwijs-innovatieproject BreinPlein.

Jelle Jolles is universiteitshoogleraar Neuropsychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Als directeur van het Centrum Brein & Leren speelt hij een grote rol in onderwijsvernieuwingsprojecten waarbij kennis over het brein wordt ingezet in onderwijs en opvoeding.

Bronnen. Jolles heeft kort geleden een nieuw boek uitgebracht Het Tienerbrein. Over de adolescent tussen biologie en omgeving. Uitgeverij AUP, ISBN 978 94 6298 398 4. Interviews over hem en zijn werk zijn recentelijk onder anderen gepubliceerd in NRC, Volkskrant, Trouw en HUMO. Deze en andere interviews zijn te vinden op www.tienerbrein.nl.

Workshops

​Workshop Zwakke lezer motiveren tot lezen

Dr. Anneke Smits
Hogeschool Windesheim

Deze workshop belicht het belang van leesmotivatie voor de leesontwikkeling van zwakke lezers en geeft vervolgens concrete handvatten voor het versterken van de leesmotivatie bij ongemotiveerde lezers. Daarbij wordt ook ingegaan op de rol van games en andere internettoepassingen.

Anneke Smits (1961) studeerde logopedie in Antwerpen. Daarnaast promoveerde zij in 2012 in de gedragswetenschappen aan de universiteit van Twente. Haar specialisaties zijn leesonderwijs, dyslexie, onderwijsinnovatie en ICT. Zij werkt voor hogeschool Windesheim en is als associate lector verbonden aan het lectoraat Onderwijsinnovatie en ICT en aan de leerkring Geletterdheid en schoolsucces.

Workshop Zullen we een rekenspelletje doen?

Margreeth Mulder-Bunk
Zelfstandig onderwijsadviseur
​Instar Onderwijsadvies en Wizz Scholing

Kinderen beleven over het algemeen veel plezier aan het spelen van spelletjes.  Naast dat het leuk is om een spelletje te doen, kan het spelen van (reken)spellen van grote meerwaarde zijn bij het leren rekenen. Er zijn veel spellen beschikbaar waarbij kinderen hun rekenvaardigheden op een speelse manier oefenen. Denk bijvoorbeeld aan spellen als Halli Galli, MEP en Speedcups. Je kunt meer halen uit het spelen van spelletjes door het inzetten van interventies waarbij het wiskundig denken en redeneren wordt gestimuleerd. Door het stellen van de juiste vragen bij het spelen van spellen kun je veel te weten komen over waar een kind zich in de rekenontwikkeling bevindt. De inzet van spel is dan een effectief observatiemiddel. De structurele inzet van spel biedt tevens mogelijkheden in de doorgaande lijn van groep 2 naar groep 3. Kortom: spel verdient een vaste plaats in de rekenles. In de workshop kijken we naar geschikte spellen en de kansen die deze spellen bieden binnen het rekenonderwijs.

Wil jij meer halen uit (reken)spel? Kom dan een spelletje doen in de workshop. Doelgroep: leerkrachten groep 1, 2 en 3.

Workshop De opkomst van Close Reading nader bekeken

Dr. Kees Vernooy
Expertisebureau Effectief Onderwijs

Close Reading is een manier van met teksten omgaan door deze of delen ervan te lezen en te herlezen met als doel vanuit het gestelde leesdoel tot een dieper begrip van de tekst te komen. Fisher en Frey (2012) zien close reading als een praktijk waarin leerlingen vanuit interactie met de tekst door intensief en kritisch lezen een tekst onderzoeken door deze meerdere keren te lezen. Dit vraagt soms ook om het maken van aantekeningen en om nadenken over wat er met de verkregen informatie kan en moet gebeuren, maar ook om soms stil te staan bij delen van de tekst waarbij de lezer zich afvraagt of hij deze goed begrepen heeft.
Het uitgangspunt van close reading is een actieve, doelgerichte, kritische en zich competent voelende lezer die betekenis aan een tekst of delen van de tekst verleent en weet hoe hij/zij dit het beste kan aanpakken.
De opkomst close van close reading moet o.a. als een reactie worden gezien op de soms doorgeslagen grote aandacht voor leesstrategieën en woordenschat die geen beter begrijpend lezen tot gevolg hadden en waarbij vergeten werd dat bij het omgaan met teksten de nadruk juist op het lezen, begrijpen en analyseren van de tekst moet liggen.

Dr. Kees Vernooy was als lector op het gebied van Effectief taal- en leesonderwijs verbonden aan de hogeschool Edith Stein in Hengelo. Daarnaast werkte hij o.a. bij de Universiteit van Utrecht, de schoolbegeleidingsdienst Tilburg, CPS onderwijsontwikkeling en advies en Expertis Onderwijsadviseurs. Op het gebied van lezen was hij als wetenschappelijk projectleider betrokken bij diverse bekende leesprojecten. Zijn laatste project was Stap voor Stap beter begrijpend lezen dat gericht was op het verbeteren van de resultaten in groep 7 en 8 op het gebied van begrijpend lezen. De projecten - ook die in het SBO - hadden sterk verbeterde leesprestaties van de leerlingen tot gevolg. Vernooy is een pleitbezorger voor op wetenschappelijke kennis gebaseerde onderwijsvernieuwingen.

Workshop Context- en verhaalsommen in het rekenonderwijs

Marcel Schmeier
Expertis Onderwijsadviseurs

Volgens de kerndoelen primair onderwijs moeten leerlingen zowel kale sommen als toepassingsopgaven kunnen oplossen. Deze worden ook wel verhaalsommen, redactiesommen of contextsommen genoemd. Ze zijn complex en vormen de ontmoetingsplek van de drie kernvakken: rekenen, taal en algemene kennis. Hoe onderwijst u deze sommen? En welke materialen en hulpmiddelen zijn hiervoor beschikbaar? Een praktische workshop waarvan de inhoud direct toepasbaar is in uw dagelijkse praktijk. Nieuwsgierig? Neem alvast een kijkje op effectiefrekenonderwijs.nl.

Marcel Schmeier is onderwijsadviseur taal en rekenen bij Expertis en heeft ruime ervaring als leerkracht en intern begeleider in het speciaal en regulier basisonderwijs. Hij weet als geen ander de theorie op een inspirerende wijze te vertalen naar de dagelijkse praktijk in de klas: “Werken aan onderwijskwaliteit doe je door het primaire proces te verbeteren: het lesgeven, en dan met name de instructie.”

Workshop Taalonderwijs aan nieuwkomers

Maaike Pulles
Trainer-adviseur NHL-ECNO en NT2 specialist

Vanuit het lectoreninitiatief Professionalisering Taalonderwijs Nieuwkomers wordt de handreiking toegelicht die is uitgewerkt voor PO-scholen. Deze handreiking richt zich op de keuzes voor de opzet van NT2 onderwijs, uitgaande van de meertalige context waarin leerlingen opgroeien en leren.

Workshop EDI in de kleutergroep

Nicolet Korenblik
Taalspecialist, onderwijsadviseur en teamcoach bij Expertis Onderwijsadviseurs

EDI is de afkorting voor Effectieve Directe Instructie, maar hoe werkt dit model in de onderbouw? Doel voor de deelnemers in deze workshop: Ik kan EDI inzetten bij activiteiten beginnende geletterdheid en gecijferdheid. Ook in de onderbouw is het geven van een heldere instructie belangrijk. Maar als leerkracht groep 1 en 2 maak je keuzes die passen bij kleuters.
In deze workshop nemen we lessen beginnende geletterdheid en gecijferdheid die we bewerken, zodat deze prima passen bij directe instructie en het leren van kleuters. EDI in de onderbouw: dat past!

Workshop Digitale geletterdheid: op welke manier leer je leerlingen effectief omgaan met digitale informatie?

Age Wesselius
Docent ICT & Didactiek NHL Hogeschool

De huidige maatschappij bevat tal van netwerken. Informatie komt zowel gewenst als ongewenst op ons af. We kunnen gericht zoeken naar informatie die we willen weten of alle informatie ongericht op ons af laten komen. Er wordt dan ook gesproken over ‘Connectivisme’: Leren vindt plaats door in verbinding te staan, verbanden te zien, netwerken te kunnen benutten. Het vermogen om nieuwe kennis te verwerken is belangrijker dan de kennis zelf. De alsmaar doorontwikkelende media speelt hierbij een belangrijke rol. Digitale geletterdheid speelt hierbij een cruciale rol: kennis over mediawijsheid, informatievaardigheden, computational thinking en ict-basisvaardigheden zijn noodzakelijk om de non-stop stroom aan informatie te kunnen verwerken, gericht informatie te kunnen filteren en zoeken en ‘op te slaan in het eigen netwerk’.
In deze workshop gaan we op een praktische manier de aspecten van digitale geletterdheid bij langs en op welke wijze je leerlingen bewust kunt maken van deze stroom van informatie en hiermee effectief kunt leren omgaan.

Workshop Grip op leesbegrip

Karin van de Mortel
CPS

Vorm van deze workshop: presentatie met reflectie.
Bestemd voor leerkrachten groepen 4 tot en met 8, interne begeleiders, taal- en lees coördinatoren.
Wat kan voor u deelname aan deze workshop voor u betekenen?
U heeft inzicht in de verschillende pijlers onder leesbegrip en die de ontwikkeling van het leesbegrip positief beïnvloeden.
U krijgt inzicht in de visie op formatief evalueren van leesbegrip.
U heeft inzicht gekregen op welke praktische manieren u het monitoren van het leesbegrip kunt toepassen tijdens uw instructie over het lezen van teksten.
U heeft gereflecteerd op de toetskalender begrijpend lezen; welke andere middelen u nog meer zou kunnen inzetten om het leesbegrip te monitoren, aanvullend op de CITO Begrijpend Luisteren of Begrijpend Lezen.

Toelichting:
De referentieniveaus geven aan welke doelen er beheerst moeten worden aan het einde van de basisschool. De bewegwijzering langs de route is echter niet compleet. Het onderwijsveld spreekt er vaak bezorgd over: de toetsen bieden ons onvolledige handelingssteun; wat kunnen we nog meer doen om zekerheid te krijgen of leerlingen daadwerkelijk leren en we goed bij onze eindbestemming uitkomen?
Binnen de huidige kaders van het opbrengstgericht werken worden de kwantitatieve opbrengsten zoals de resultaten op de CITO toetsen geanalyseerd; andere gegevensbronnen worden echter te weinig ingezet om instructie af te stemmen op de leerbehoeften van leerlingen. CPS gaat uit van een complementair model: om een volledig beeld te krijgen van de ontwikkeling van leerlingen zodat daarop gestuurd kan worden is het nodig dat er én getoetst wordt, én dat er meer kwalitatief wordt geëvalueerd.
In aanvulling op de bestaande toetsen is er dus behoefte aan een handelswijze van leerkrachten waarmee breder informatie over de ontwikkeling verzameld kan worden. Een handelswijze die erop gericht is het leerproces van leerlingen te monitoren, te checken en bij te sturen gedurende het hele instructieproces, met passende middelen en instrumenten. Waarbij de leerkracht de leerling informeert over het leerproces: wat kan de leerling al? Waar staat de leerling nu? Welke stappen moet hij/zij nu gaan zetten?
CPS benoemt deze handelswijze als het formatief waarderen en evalueren van het leesbegrip. De presentatie tijdens deze bijeenkomst beschrijft de praktische doorvertaling van het formatief waarderen en evalueren en de waarde ervan in relatie tot de onderwijsopbrengsten.

Workshop Wiskunde met 6-jarigen in Zweden

Dr. Jorryt van Bommel
Karlstad University

Tijdens deze workshop worden de resultaten van een praktijkgericht onderzoek met 6-jarigen in Zweden gepresenteerd. Het Zweedse schoolsysteem zal kort uiteengezet worden waarna deelnemers zelf een paar van de activiteiten van ons onderzoek kunnen testen: problemen oplossen met wiskundige inhoud als kansberekening en combinatoriek (telproblemen). Tenslotte zullen we werk van leerlingen analyseren en discussiëren op welke manier leerlingen dingen onthouden en hoe we hierin kunnen ondersteunen.
Jorryt is geboren in Nederland en studeerde in 1997 af aan de universiteit van Utrecht, later vertrok ze naar Zweden om te gaan werken aan de universiteit te Karlstad.

Workshop Vertel eens

Klarinske de Roos MSc
Trainer-adviseur NHL-ECNO

Van kinderen gemotiveerde lezers maken die met plezier lezen en ook begrijpen wat ze lezen, blijkt nog steeds een uitdaging voor het onderwijs. De 'vertel eens' aanpak van Aidan Chambers is een aanpak waarbij  kinderen op een speelse en uitdagende manier gestimuleerd worden om te praten over boeken. De aanpak wordt vooral ingezet als middel om de leesmotivatie te vergroten maar tijdens deze workshop zullen we ontdekken dat deze aanpak veel meer is dan dat. Met de verschillende processen die plaatsvinden wordt op een prachtige manier gewerkt aan lezen met begrip, mondelinge taalvaardigheid en woordenschatontwikkeling. Daarnaast kan de 'vertel eens' aanpak al vanaf de kleuters worden ingezet. Naast theoretische achtergronden zal er tijdens de workshop vooral aandacht zijn voor de praktijk en zullen we deze praktijk ook zelf ervaren.

Workshop De beste interventie: een goed boek

Drs. Kees Broekhof
Senior taalexpert Sardes / Kenniscentrum begijpend lezen

Kinderen die veel lezen in hun vrije tijd scoren beter op taaltoetsen. En het mooiste van vrijetijdslezen is: het gebeurt in de vrije tijd. Het kost de leerkracht geen extra tijd, maar zij ziet wel de winst terug in de klas. Voordat dit gebeurt moeten we de kinderen natuurlijk eerst enthousiast maken voor lezen. In deze workshop kijken we eerst naar de effecten van vrijetijdslezen op de taalontwikkeling. Aan de hand van voorbeelden uit kinderboeken gaan we zien wat lezen precies doet met de woordenschat en met de vaardigheid in begrijpend lezen. Daarna bespreken we wat je kunt doen om binnen de school en in je eigen klas een echte leescultuur kunt ontwikkelen. Je ziet een aantal mooie voorbeelden op video en je krijgt concrete tips die je direct kunt uitvoeren.

Locatie

De conferentie zal plaats vinden in Congres- en vergadercentrum Hampshire Hotel - Plaza Groningen

Laan Corpus den Hoorn 300
9728 JT Groningen
Telefoon 050  5248 000

Conferentie organisatie en contact

Conferentie organisatie

De conferentie Taal, lezen en rekenen: wat werkt echt? wordt georganiseerd door het ECNO van de NHL Hogeschool.

Contact

Indien u vragen heeft dan kunt u een e-mail sturen naar ecno@nhl.nl.

Secretariaat Conferentie
NHL-ECNO
Postbus 804
9700 AV Groningen
Telefoon: 058 251 2900
E-mail: ecno@nhl.nl